Charakterystyka szczepów morawskich

Poniżej podajemy spis odmian zapisanych do Państwowej Księgi Odmian RCz do 31.12.2004. Tylko i wyłącznie z tych odmian można uzyskiwać w RCz wina gatunkowe jakościowe oraz wina gatunkowe jakościowe z oznaczeniem (wina z deklaracją):

I. Odmiany białe

Aurelius (rok zapisu do Państwowej Księgi Odmian Republiki Czeskiej - dalej PKO - 1983)

Stosunkowo młody produkt morawskiej stacji uszlachetniającej w Pernej. Powstał jako krzyżówka odmian Neuburské i Ryzlink rýnský. Daje dobre plony i odznacza się tym, że zawiera naturalny cukier reliktowy (zbytkový cukr). Wino z wyraźnym aromatem i bukietem przypominającym Ryzlink rýnský. W smaku jest pełne, zharmonizowane i ekstrakcyjne, zbliżone do Neuburskiego, zwłaszcza starsze roczniki. Ma wysoką zawartość kwasów, które jednak są zharmonizowane z pozostałymi składnikami, tworząc wino bardzo przyjemne, pełne, godne uwagi konsumenta.

Auxerrois (PKO 2004)

Nazwa wg hrabstwa Auxerrois leżącego między Burgundią Północną a regionem Chablis. Stara odmiana burgundzka, powstała prawdopodobnie w wyniku krzyżówki odmian Pinot noir x Heunisch, podobnie jak Chardonnay. Tradycyjnymi krajami, gdzie odmiana ta jest uprawiana to Francja, Niemcy, Szwajcaria i Luksemburgia. Na Morawach tylko sporadycznie uprawiana. Daje wina zbliżone do Rulandské bílé, w bukiecie nawet wyraźniejsze od niego. Wina są dobrej jakości, neutralne, lekko aromatyczne, kwasowość niższa od Rulandské bílé. Ma wyższą zawartość tanin, nadaje się bardzo dobrze do produkcji win musujących.

Děvín (PKO 1998)

Nowa słowacka odmiana, wyhodowana w winiarskiej stacji badawczej w Bratysławie jako krzyżówka odmian Tramín červený x Veltlínské červenobílé (Traminer x Rotweisser Veltliner). Děvín daje bardzo dobre wina głównie na nasłonecznionych, pochyłych lokalizacjach południowych, niezbyt wysychających. Plony są regularne, zawartość cukrów jest wysoka i szybko zwiększa się w końcowym stadium dojrzewania. Wina są ekstraktywne, aromatyczne, zharmonizowane, delikatnie korzenne i muszkatołowe. W ostatnich latach Děvín zyskuje na popularności: na Morawach, zwłaszcza jednak na Słowacji.

Hibernal (PKO 2004)

Młoda odmiana pochodzenia niemieckiego, powstała jako krzyżówka Siebel 7053 x Ryzlink rýnský, klon 239Gm w stacji uszlachetniającej w Geisenheimu. Jak dotąd uprawiana przeważnie w Niemczech, na Morawach dotychczas tylko na powierzchni ok. 10 ha. Do upraw potrzebuje dobrych stanowisk, gleby mogą być różne, nawet niezbyt urodzajne, nieosychające. Dojrzewa późno, praktycznie corocznie daje dobre wina z oznaczeniem (z deklaracją). Swym charakterem wina przypominają Ryzlink rýnský i Sauvignon, nadają się do winifikacji typu sur lie. W bukiecie znajdziemy z reguły tony owocowe, smak jest pełny, bardzo ekstrakcyjny, z wyższą kwasowością, jednak zharmonizowane. Typowymi aromatami to czarna porzeczka, ananas, brzoskwinia, grepfrut.

Chardonnay (Pinot Chardonnay, Chardennet, Chardenai, Chaudenay, Beaunois, Melon d´Arbois, Epinette, PKO 1987)

Odmiana najbardziej rozpowszechniona na świecie, pochodząca z Burgundii. Jest zbliżona do odmiany Rulandské bílé. Coprawda jego zbiory są niższe, ale za to daje wino bardziej jakościowe. Wino z wysoką zawartością ekstraktów, o delikatnym, wytwornym smaku i z delikatnym korzennym bukietem. Bardzo dobrze nadaje się do przechowywania w butelkach. Jest najlepszym surowcem do produkcji wytwornych win musujących. Obecnie należy do odmian najbardziej poszukiwanych i najbardziej opłacalnych w świecie. Wymaga jednak ciepłej lokalizacji oraz gliniastej gleby z zawartością wapnia. W warunkach mniej odpowiednich daje wino z wyższą zawartością kwasów, bardziej twarde, dysharmonijne.

Irsay Oliver (PKO 1975)

Odmiana muszkatołowa pochodzenia węgierskiego. Wino o delikatnym muszkatołowym bukiecie, z niższą zawartością ekstraktów i kwasów. Często używane do produkcji win markowych oraz win musujących. Nie nadaje się do leżakowania – prędko się starzeje.

Kerner (PKO 2001)

Odmiana wyhodowana w Weinsberg (Niemcy) przez A.Herolda jako krzyżówka Trollinger x Riesling (Ryzlink rýnský) w roku 1929. W Niemczech jest na czwartym miejscu wśród uprawianych odmian, na Morawach ok. 0,14% powierzchni upraw. Swoją popularność uzyskał Kerner dzięki podobnym cechom jak Riesling, jest łatwy w uprawie, niezbyt wymagający i odporny na choroby. Daje regularne plony, ze względu na świeżą kwasowość i wyższą zawartość cukru prawie od 20% od Müller Thurgau, zyskuje nadal na popularności. Plusem jest również dobra jakość win w rocznikach słabszych. Dojrzewa w pierwszej połowie października, więc wcześniej od Rieslinga. Wina posiadają bardziej skoncentrowany bukiet (porzeczka, ciemny miód, korzenność) aniżeli Ryzlink rýnský, są pełne, rześkie, eleganckie. Nie nadaje się jednak tak dobrze do leżakowania jak Ryzlink rýnský.

Lena (PKO 2001)

Nowa odmiana morawska pochodząca ze stacji uszlachetniającej Perná jako wynik prac badawczych inż. Zatloukala i inż. Michlovskiego – krzyżówka Lipovina x Irsai Oliver. Nie nadaje się do gleb piaszczystych z tendencją do wysychania, w regionach z występowaniem wiosennych przymrozków. Zbiory od połowy września, nadaje się też jako odmiana stołowa. Zbiory są średnio wysokie, zawartość cukrów regularnie dobra. Wino jest przyjemnie aromatyczne, lekkie, z zharmonizowaną kwasowością, dość podobne do Irsay Oliver, wzbogacone o tony karmelowe i lekko korzenne. Nie nadaje się do leżakowania.

Malverina (PKO 2001)

Kolejna nowa odmiana morawska. Jest to krzyżówka odmian Rakiš (Villard blanc x Frührotter Veltliner) x XIV-11-57 (Merlot x Seibel 13666). Wymaga gleb gliniastych, nieosychających oraz dobrych stanowisk. Poprzez komplikowane uszlachetnianie uzyskano odmianę oporną na choroby pleśniowe, tym samym uprawa minimalizuje stosowanie chemicznych środków pleśniobójczych – nadaje się więc do upraw tzw. integrowanej produkcji. Dojrzewanie w połowie października, plony są bardzo dobre, regularne, wymaga jednak regulacji plonów. Wino jest aromatyczne, poprzez dojrzewanie pojawiają się w winie ciekawe tony cynomonowe i tzw. chlebowina. Nadaje się bardzo dobrze do cuveé, którym dodaje pełność. Bukiet jest delikatny, korzenny.

Müller Thurgau (Riesling-Sylvaner, Rivaner, Rizlinkszilvani, PKO 1941)

Odmiana powstała jako krzyżówka Ryzlinku rýnského i Sylvánského zeleného w Nadrenii i Szwajcarii. Wino tej odmiany jest lekkie, świeże, o lekko żółtawozielonym kolorze. Oprócz aromatu dojrzałych brzoskwiń lub wanilii, posiada delikatny muszkatołowy bukiet. Wyraźniejsza zawartość kwasów w winie młodym jest harmonijnie połączona z pozostałymi jego składnikami, natomiast ich niższa zawartość powoduje utratę świeżości wina. Odmiany tej używa się do produkcji win markowych (známkových vín), a kombinacja z Ryzlinkem vlašským i Veltlinským zeleným dodaje im wyraźniejszy i przyjemniejszy bukiet. Należy do najczęściej uprawianych odmian, a dobre roczniki dają wyśmienite i bardzo lubiane wina.

Muškát Moravský (MOPR, PKO 1987)

Daje jakościowe wino o delikatnym muszkatołowym bukiecie i niskiej zawartości kwasów. Powstał jako krzyżówka odmiany Muškát Ottonel z Prachtraube w stacji uszlachetniającej w Polešovicach k. Bzenca – jest więc odmianą typowo morawską. Używa się go do wyrobu win markowych (miesząjąc z innymi odmianami) oraz do produkcji win musujących. Najlepsze wina daje w regionach północnych, gdzie nie traci swej świeżej kwasowości.

Muškát Ottonel (PKO 1952)

(syn. Muskat Ottonel, Muscat-Ottonel weis, Ottonel Muskotály, Mottonel, Muskadel Ottonel, Muscat de Cräciunel Tirnave, Moscato Ottonel, Ottonel Frontignan, Muscat, Muscat d´Alexandrie) Odmiana uzyskana we Francji, chodzi prawdopodobnie o krzyżówkę Chrupka x Muscat de Saumur. Uprawiana głównie w Niemczech, Austrii, na Węgrzech, Słowacji, Bałkanach i Włoszech, ale też w Tunezji, Australii i Rep. Afryki Płd. Na Morawach wyparta w znacznym stopniu przez rodzimy Muškát moravský, dziś w uprawie tylko na 0,3% powierzchni winnic. Nadaje się do głębokich urodzajnych gleb z niską zawartościa wapnia, wymaga dobrych stanowisk. Zbiór od połowy września. Nadaje się też jako odmiana stołowa. Wino jest pełne, zharmonizowane, z dobrą kwasowością, jednak tylko przy odpowiedniej, starannej winifikacji. Bukiet jest muszkatołowy, w smaku wino jest lekkie, aromatyczne. Nie nadaje się do leżakowania.

Neuburské (Najburk, Neuburger weisser, Neuburger, Novogradski, PKO 1941)

Ta przypadkowa krzyżówka Veltlínského červeného z Sylvánským zeleným najprawdopodobniej pochodzi z terenów austriackich (region Wachau). Oprócz Austrii jest często uprawiana na Węgrzech, w Transsylwanii, a od 1915 roku również na Morawach, gdzie dziś zajmuje ok. 3% upraw. Uprawiany zwłaszcza w okolicach Bzenca, Mutěnic, Hodonína, Mikulova, Velkých Pavlovic. Jeżeli chodzi o glebe, to odmiana ta nie jest zbyt wymagająca. Powstaje z niej bardzo przyjemne białe wino o harmonijnym smaku, pozostawiające w ustach posmak delikatnej goryczki. W niektórych latach daje świetne wina o najwyższej jakości (wysoki poziom cukru – nawet 24%), charakteryzujące się wyraźnym i przyjemnym bukietem oraz zrównoważonym, wyszukanym smakiem. W ich bukiecie można znaleść orzeszkowe tony. Trzeba jednak przyznać, że nawet w gorszych rocznikach znajdujemy bardzo dobre wina z dostatecznym ekstraktem.

Pálava (PKO 1977)

Odmiana rodzima, powstała w 1953 roku w stacji uszlachetniającej w Wielkich Pawlowicach jako krzyżówka odmian Tramín i Müller Thurgau. W ostatnich latach coraz bardziej ceniona i poszukiwana przez amatorów wina. Uzyskuje się z niej aromatyczne białe wino o pełnym smaku z lekkim akcentem wanilii. W smaku przypomina Tramín červený, ma jednak wyższą od niego zawartość kwasów. Dla zwiększenia aromatu jest używany w kombinacji z innymi winami.

Rulandské Bílé (Burgundské bílé, Roučí bílé, Weissburgunder, Clevner, Pinot Bianco, Pineau Blanc, Chasselas Dorato, Feherburgundi, w RCz obowiązkowa nazwa dla Pinot blanc, PKO 1941)

Odmiana pochodzenia francuskiego, bardzo popularna na Morawach i tu uprawiana od zamierzchłych czasów – prawdopodobnie sprowadzona tu przez zakon cystersów. Daje wysoko jakościowe wino ekstrakcyjne z harmonijną zawartością kwasów, delikatnym bukietem i zielonkawym kolorem. W dobrych rocznikach powstaje wino najwyższej jakości, szczególnie wyjątkowe po dojrzewaniu w butelce. We Francji znane też jako Chablis.

Rulandské šedé (Burgundské šedé, Roučí šedé, Pinot beurot, Tokay d´Alsace, Malvoisie, Grauer Burgunder, Ruländer, Grauklevner, Pinot Grigio, Szürkebárát, w RCz obowiązkowa nazwa dla Pinot gris, PKO 1941)

Odmiana ta pochodzi z Francji i powstała prawdopodobnie przez mutację pąkową odmiany Pinot Noir. Uzuskuje sie z niej wysoko jakościowe, aromatyczne i ekstrakcyjne wino złocistego koloru, mocne, z delikatnym bukietem i przyjemnym, wysublimowanym smakiem. Nadaje się do długotrwałego przechowywania. Wino z późnych zbiorów, z wysoką zawartością pozostałego cukru jest bardzo cenione. Ma ono interesujące smaki i przypomina wina typu tokajskiego. Na Morawach szczep uprawiany w ograniczonym stopniu, ale ze względu na to, ze jego wina stają się bardzo modne i poszukiwane, winiarze ciągle zwiększają jego uprawę.

Ryzlink Rýnský (Lipka, Řezlík, Roháč, Rheinriesling, Moselriesling, Hochheimer, Johannisberg, Kastellberger, Petit Rhin, Petit Riesling, Reno, Rheingauer, Rieling du Rhin, Riesling Renano, Rössling, Weisser Riesling, Rizlink rajinski, PKO 1941)

Szczep pochodzący najprawdopodobniej z regionów winiarskich w dorzeczu Renu, gdzie uprawia się go na prawie 20% powierzchni. Pierwsze wzmianki o jego uprawiie w Niemczech pochodzą z XV w., a na tereny czesko-morawskie dociera on dzięki benedyktom w XVII w. Nazywany jest królem wszystkich win, a trzeba powiedzieć, że słusznie. Do uprawy wymaga jednak najlepszych stanowisk z dostatkiem wilgoci w powietrzu. Równocześnie jest odmianą najbardziej odporną na mróz. Dojrzewa stosunkowo późno, a na jakość gron i póżniejszego wina bardzo dobrze wpływają różnice temperatur między nocą i dniem. Jego wina są pełne uroku zarówno w smaku jak i zapachu. Aromat win z dobrych roczników przypomina kwiat lipy, a kwasy są zharmonizowane z pozostałymi składnikami. Wyśmienite są wina pochodzące z późnych zbiorów i pozostawione przez dłuższy czas w butelce. Dobre roczniki winiarze chętnie przeznaczają do leżakowania. Używa się go w kombinacji z innymi odmianami win oraz do produkcji win musujących. Odmiana bardzo często uprawiana przez winiarzy morawskich, zwłaszcza w regionie Podlużi, w okolicach Bzenca (znane wino Bzenecká lipka), w regionie strażnickim i znojemskim.

Ryzlink Vlašský (Welschriesling, Riesling Italico, Laski Rizlink, Graševina, Olasz Rizlink, PKO 1941)

Odmiana o nieznanym pochodzeniu, daje wino o kolorze zielonkawym ze złotawymi odcieniami, przyjemne w smaku i bukiecie. Jest podstawą do produkcji win markowych (známkové víno), oraz win musujących. Produkowane z późnych zbiorów daje bardzo dobre i cenione wino – zawartość cukru niesamowicie wzrasta na końcu października i na początku listopada. Jedna z najczęściej uprawianych winorosli na Morawach, a jej popularność ciągle wzrasta.

Sauvignon (Fíkový hrozen, Feigentraube, Muscat Sylvaner, Sauvignon Blanc, Fumé Blanc, Petit Sauvignon, Sauvignon jaune, Sauvignon fumé, Surin, Savagnin Muscué, Muscat-Silvaner, Fié dans le Neuvillois, Punechon, Gentin a Romorantin, PKO 1952)

Pochodzi prawdopodobnie z regionu Bordeaux. Według ostatnich badań genetycznych powstała przez samozapylenie odmiany Chenin blanc pyłem odmiany Tramín červený. Jedna z najbardziej rozpowszechnionych odmian. Wymaga gleby kamienisto-piasczystej i nasłonecznionych, wyżej położonych na zboczach stanowisk. Daje wino bardzo różnorodne rocznikowo, a charakter wina w dużym stopniu zależy od gleby i warunków klimatycznych. W warunkach morawskich wino to ma zazwyczaj żółtozielonkawy kolor, wyraźną woń i smak przypominający brzoskwinie, czarną porzeczkę lub pokrzywę i jest wysoko cenione. Często wspominany charakterystyczny smak pokrzywy jest jednak oznaką słabszych roczników z wyższą zawartością kwasów. Wysoką jakość Sauvignon uzuskuje po leżakowaniu w dębowych beczkach. Bardzo dobre egzemplarze pochodzą zwłaszcza z okolic Jaroslavic, Valtic i Znojma.

Sylvánské Zelené (Grüner Sylvaner, Oesterreicher, Frankenriesling, Grünedel, Salvaner, Grüner Zierfahndler, Frankentraube, Gros Rhin, Rundblatt, Cinyfal, Salvon, Sonoma Riesling, Monterey Riesling, Gentil vert, Melon de la Cote d´O, Zöldsilváni, Cilifanti, Zeleni kleštec, Zelena Sedmogradka, PKO 1941)

Odmiana pochodząca najprawdopodobniej z Austrii, gdzie obecnie jest bardzo często uprawiana. Przyjmuje się, że powstała przez samozapylenie odmiany Tramín przez odmianę Rakouské bílé (Austriackie białe). O austriackim pochodzeniu może świadczyć jedna z nazw tej odmiany – Oesterreicher. Jedna z teorii pochodzenia tego wina głosi, że wino sylwańskie (Sylvanus-rzymski bóg lasów i przyrody) było często podawane na stoły rzymskiej szlachty, a do Europy środkowej przywędrowało wraz z legionami rzymskimi w III w.n.e. W okresie międzywojennym na Morawach i w Czechach odmiana ta należała do najczęściej uprawianych (12% upraw), dziś już jednak rzadko uprawiana (0,5% upraw). Jednak ze względu na swoje walory, prawdopodobnie znów powróci do łask winiarzy. Daje bowiem delikatne wino ekstrakcyjne jasno żołtawego koloru, z zharmonizowaną zawartością kwasów. Ma przyjemny smak i bukiet wprawdzie niezbyt wyraźny, jednak przyjemny i łagodny. Wino wzmacnia się poprzez długie leżakowanie w butelkach. Powstaje w nim wówczas specyficzny, korzenny bukiet, co czyni go bardzo poszukiwanym winem. Często miesza się go z Ryzlinkem rýnským i Ryzlinkem vlašským. Daje dobre wina w okolicach Hustopečí, na Znojemsku i Mikulovsku.

Tramín červený (Gewürztraminer, Rotclevner, Rousselet, Edeltraube, Traminer Musqué, Savagnin Rosé, Roter Traminer, Tramini PKO 1941)

Przyjmuje się, że pochodzi z miasteczka Termeno w Tyrolu Południowym (Włochy). Prawdopodobnie uprawiany już w starożytnym Rzymie jako Vitis aminea. Jest to odmiana bardzo jakościowa, potrzebująca jednak cieplejszych stanowisk. Ze względu na intensywny aromat z wyraźnym korzennym smakiem i bukietem świetnie nadaje się na aperitiff. Dlatego też używane jest w mieszankach z innymi winami białymi do produkcji win markowych. Wino z dobrych roczników jest przyjemne, z niską zawartościa kwasów, niekiedy z bardzo intensywnym, ciężkim aromatem. Jest chlubą winiarzy w Mutěnicach, Velkých Pavlovicach, Mikulově, Polešovicach i w Znojmě.

Veltlínské červené rané (Fröhroter Veltliner, „Večerka“, Babotraube, Babovina, Malvoisie Rosé, Malvoisie Rouge d´Italie, Roter mavasier, PKO 1952)

Szczep pochodzący najprawdopodobniej z Włoch, powstały jako naturalna krzyżówka odmian Sylvánské zelené i Veltlínské červené, jest więc bratem Neuburga. We Włoszech i w Austrii należy do bardzo rozpowszechnionych odmian nazywanych Malvasia. Wina z tych odmian przywożono na ziemie czeskie już w średniowieczu. Wina te miały dużą zawartość tzw. cukru reliktowego (zbytkový cukr) - stąd powiedzenie „słodki jak malvaz“. Odmiana ta przybyła na Morawy z Austrii, gdzie uprawiana była na szeroką skalę. Stopniowo wypierana przez bardziej progresywne odmiany, dziś uprawiana jest na Morawach w stopniu znacznie mniejszym niż kiedyś. Daje zharmonizowane wino ekstrakcyjne, z niską zawartością kwasów i raczej neutralnym smakiem i wonią. Dojrzewa szybko i konsumowane jest najczęściej jako wino młode. Często miesza się go z innymi odmianami win.

Veltlínské Zelené (Grüner Veltliner, Grünmuscateller, Weissgipfler, Zöldveltelini, Zleni Veltinač, Veltlini, PKO 1941)

Odmiana pochodząca prawdopodobnie z Dolnej Austrii, a według niektórych źródeł z doliny Val Valtelina w północnych Włoszech. Powszechnie uprawiane w Austrii (prawie 30% upraw), skąd przenikmęło na Morawy południowe oraz winiarskiego regionu małokarpackiego na Słowacji, gdzie daje znakomite wina. Wina te są średnio ekstrakcyjne, o wysokiej, jednak zharmonizowanej zawartości kwasów, słabo korzenne, w smaku przyjemne o bukiecie miodu, kwiatu lipy. Z winogron odpowiednio dojrzałych uzyskuje się wino o bukiecie orzeszków lub migdałów. Czesto miesza się go z Ryzlinkem rýnským. Pije się zwłaszcza jako wino młode. Najlepsze wina pochodzą z okolic Dubňan.

Veritas (PKO 2001)

Odmiana młoda, powstała w Vrbovci na Morawach jako krzyżówka Ryzlink červený z Bouvierův hrozen. Daje wino przyjemne w smaku o delikatnym aromacie owocowym. Na Morawach uważana, za odmiane z dużymi perspektywami.

Vrboska (PKO 2004)

Nowa odmiana morawska uzyskana w Winiarskiej Stacji Uszlachetniającej w Vrbovcu. Jest to krzyżówka Tramín červený x Čabaňská perla. Nie jest wymagająca co do gleby, znosi dobrze suche, kamieniste gleby. Jest to odmiana bardzo wczesna, dojrzewa już w końcu sierpnia. Plony są niższe, przejrzałe winogrona tracą kwasowość, dlatego uprawiana jest głównie do produkcji burczaka. Bukiet jest lekko muszkatołowy, korzenny, w smaku niezbyt wyraźny.

II. Odmiany czerwone (modré odrůdy)

Agni (PKO 2001)

Odmiana morawska, powstała w ośrodku uszlachetniającym w Wielkich Pawlowicach w r. 1973 jako krzyżówka André x Irsay Oliver. Młoda, perspektywna odmiana, dająca wino delikatne w smaku, o aromacie muszkatołowym. Tymczasowo tylko w uprawach eksperymentalnych, jednak powoli przedostaje się między winiarzy.

Alibernet (syn. Oděsskij čornyj, PKO 1975)

Odmiana wyhodowana z francuskich odmian Cabernet Sauvignon x Alicante Bouschet. Wino z dobrych roczników ma typowy smak cabernetowy o bardzo intensywnym kolorze. Dlatego używa się tego wina do mieszania z innymi winami typu cabernetowego w celu podkreślenia koloru. Wino z słabszych roczników jest niezharmonizowane, słabszej jakości.

André (PKO 1980)

Ostatnio bardzo popularna odmiana ze względu na dobrą wytrzymałość na mróz. Krzyżówka odmian Frankovka x Svatovavřinecké, nazwana na cześć hodowcy owoców i win Christiana K. André, pochodzącego z morawskiego Brna, powstała jako odpowiedź morawskich winiarzy na wyhodowaną przez nich odmianę Zweigeltrebe (krzyżówka Svatovavřinecké x Frankovka) Odznacza się słabszym wzrostem, w stosunku do odmian rodzicielskich wymaga większej opieki i nawożenia. Wino jest poniekąd twarde ze względu na zawartość kwasów i tanin. Po dłuższym okresie dojrzewania wina w butelkach lub beczkach uzyskuje się jednak wino o smaku delikatnym i przyjemnym, dla niektórych znawców nawet o walorach lepszych od Zweigeltrebe.

Ariana (PKO 2001)

Kolejna młoda odmiana typowo morawska. Powstała w stacji uszlachetniającej Perná na zboczach Wzgórz Palawskich jako krzyżówka (Ryzlink rýnský x Svatovavřinecké) x Zweigeltrebe. Tymczasowo pojawia się na Morawach tylko na małych powierzchniach dla sprawdzenia stosowności do szerszej uprawy. Odmiana niewymagająca na glebę i stanowiska. Zbiory od połowy października, plony wysokie, zawartość cukrów dobra. Wino jest delikatne, zharmonizowane, pełne, z lekkimi taninami. Bukiet i smak po owocach pestkowych.

Cabernet Moravia (syn. Moravia, PKO 2001)

Odmiana powstała na Morawach w Morawskiej Nowej Wsi koło Hodonina, krzyżówka Cabernet Franc x Zweigeltrebe, bardzo perspektywiczna, dająca wino o bursztynowoczerwonym kolorze. Wino posiada delikatny bukiet i smak. Po usunięciu kwasów drogą biologiczną uzyskuje się wino przyjemne, o harmonijnym smaku kwasów i tanin, o długiej persystencji. Nadaje się bardzo dobrze do szkolenia w beczkach barrique.

Cabernet Sauvignon (syn. Petit Cabernet, Petite-Vidure, Grande-Vidure, Bouchet, Sauvignon Rouge, PKO 1980)

Odmiana pochodząca z Francji-region Bordeaux, gdzie uprawiana jest na szeroką skalę z odmianami Cabernet Franc i Merlot. Odmiana powstała przez samowolne zapylenie Cabernet Franc pyłem Sauvignon. Daje wysoko jakościowe wino z wyższą zawartością tanin, kwasów, o intensywnym kolorze. Zawiera dużo tanin, antocyjanów i kwasów, wymaga więc cierpliwości i dłuższego szkolenia w beczkach. Wysadzana na najlepsze pozycje i co ma pomóc w pełnym dojrzewaniu winogron. W pełni zharmonizowane, najszlachetniejsze wino uzyskuje się dopiero po kilkuletnim dojrzewaniu w beczkach. Wino posiada typowy bukiet fiołkowy lub czarnej porzeczki. Nadaje się dobrze do przechowywania, dając z czasem wino najwyższej jakości.

Domina (PKO 2004)

Niemiecka odmiana powstała w winiarskiej stacji uszlachetniającej w Geilweilerhof w r. 1927 jako krzyżówka Modrý Portugal x Rulandské modré. Dziś małe uprawy w Niemczech, Francji, w RCz na bardzo małych powierzchniach winnic, nadaje się jednak bardzo dobrze dla regionu czeskiego i morawskiego.. Średnio wymagająca na gleby i stanowiska. W związku z wysoką zawartością kwasów, należy zbierać jak najpóźniej. Plony są wysokie i regularne, zawartość cukru wyższa. Wino jest ciemnoczerwone, bardzo intensywnego koloru, wysokiej jakości, przyjemne w smaku, raczej neutralne, lekko tylko aromatyczne, ekstrakcyjne, zharmonizowane, typem odpowiada Modremu Portugalowi. W bukiecie i w smaku typowe są aromaty ostrężynowe. Młodsze wina zawierają więcej kwasowości, poleca się więc dłuższe trzymanie w beczce.

Dornfelder (PKO 2004)

Odmiana stosunkowo młoda, pochodząca z Niemiec. Jest to krzyżówka dwu nowych odmian Helfersteiner (SpätburgerxTrollinger) x Heroldrebe (PortugieserxLemberger) z roku 1955. Popularna w Niemczech (7,5% powierzchni winnic) i w płn. regionach Francji. Na Morawach zwłaszcza w podregionie wielkopavlovickim. Odmiana wymaga urodzajnych, głębokich gleb, wrażliwa jest na wysychanie gleb. Poleca się jak najpóźniejsze zbiory, od połowy października. Plony są bardzo bogate, dla uzyskania win najwyższej jakości potrzebna jest silna redukcja plonu. Wtedy wina są świetnej jakości, zharmonizowane, z świeżymi owocowami tonami. W bukiecie i w smaku rozpoznać można aromaty orzeszkowe. Bez redukowania można uzyskiwać wielkie ilości win stołowych.

Frankovka (syn. Lemberger, Blaufränkisch, Blauer Limberger, Kékfrankos, Crna Moravka, Gamé, Schwarze Frankische, PKO 1941)

Jedna z najbardziej popularnych odmian o nieznanym pochodzeniu. Prawdopodobnie jednak ojczyzną tej odmiany jest Burgenland w Austrii. Stąd też przeniosła się na Węgry, Słowację, Mołdawię i Bałkany. Częsta też w Niemczech a ostatnio w wielkim stopniu uprawiana w USA jako Lemberger. Na Morawach, do roku 1900 była to najczęściej uprawiana odmiana. W dalszych latach zaczęto w większym stopniu uprawiać Modrý Portugal, jeszcze później Svatovavřinecké, ciągle jest jednak bardzo popularna i ceniona. Odmiana późno dojrzewająca, wymaga dlatego dobrze chronionych terenów i lekkich, żwirowych i kamienistych gleb. Wino odznacza się intensywnym ciemno rubinowym kolorem, o niższej zawartości tanin a poniekąd podwyższonej zawartości kwasów, tworząc zrównoważoną całość. Młode wino posiada specyficzny odmianowy aromat, który w etapie dojrzewania w beczkach lub butelkach przechodzi do bukietu o owocowych tonach. Najczęściej uprawiana w okolicach Bzenca, Strážnice, Velkých Pavlovic, Hustopečí, Mutěnic, Kobylí i Čejkovic.

Laurot (PKO 2004 Nowa morawska odmiana, krzyżówka (Merlot x Siebel 13666) x (Frankovka x Svatovavřinecké)

W uprawie dotąd tylko w bardzo małych ilościach, może być jednak bardzo perspektywiczna dla regionu morawskiego. Potrzebuje dobrych stanowisk, niewysychających gleb gliniastych. Dojrzewa w połowie października. Plony są wysokie, regularne, dla dobrych win potrzebna jest selekcja plonu. Wino swym charakterem przypomina wina Zweigeltrebe, kolor intensywny, ciemnoczerwony, bukiet świeży, owocowy, w smaku wino jest pełne, harmonijne, atrakcyjne, z aromatami dojrzałej wiśni, czarnej porzeczki, owoców czarnego bzu. Nadaje się dobrze do leżakowania.

Merlot ( syn. Merlau, Vitraille, Crabutet, Bigney, Sémillon Rouge, Médoc Noir, PKO 2001)

Odmiana typowo francuska, która dopiero w ostanich latach zdobywa popularność wśród winiarzy morawskich. Wino jest delikatne, gładkie, pełne o wyraźnym rubinowym kolorze, o wyższej zawartości tanin. Młode wino nie jest w pełni typowe, najwyższą jakość uzyskuje się po dwu-trzy letnim dojrzewaniu w beczkach. Daje bardzo dobre wina mieszane z Cabernet Sauvignon.

Modrý Portugal (syn. Blauer Portugieser, Oporto, Portugais Bleu, Portugaljka, PKO 1941)

Pochodzi prawdopodobnie z Austrii i pomimo nazwy nie ma nic wspólnego z Portugalią. Jest typową odmianą dla Europy środkowej. Jest odmianą niewymagającą, daje dobre plony. Przy dużych plonach daje wino jaśniejszych odcieni o niższym ekstrakcie. Przy małych plonach wino jest ciemnogranatowe, wysoko ekstrakcyjne, o delikatnym smaku i bukiecie. W celu uzyskania wysoko jakościowego wina wymaga redukcji w czasie dojrzewania. Zawartość kwasów i tanin jest niższa, pomimo to wino jest poniekąd cierpkie, smak jest jednak zrównoważony, dobrze się je pije. Nie nadaje się zbytnio do przechowywania. Używa się do mieszania, zwłaszcza z odmianami Frankovka i Svatovavřinecké. Odmiana bardziej typowa dla regionów północnych, gdzie dobrze jej się powodzi. Bardzo dobra także dla winiarskiego regionu Czechy (okolice Mielnika, Žernosek, Karlsztejna).

Neronet (PKO 1991)

Odmiana uzyskana przez Prof. Krausa w stacji uszlachetniającej w Lednici na Morawach, dająca wino o bardzo intensywnym, ciemnorubinowym kolorze, o neutralnym smaku. Barwniki zawiera nie tylko powłoka jagód, ale i sok. Z tego powodu używana do mieszania z innymi winami czerwonymi w celu zintensywnienia koloru wina – typowe wino nazywane jako „barvířka“ - teinturiére.

Rubinet ( syn. Tintet-pierwotne oznaczenie, PKO 2004 )

Nowa odmiana morawska, krzyżówka (Revolta x Alibernet) x André. Wobec gleby jest bardzo niewymagająca, prosperuje nawet na suchych, kamienistych glebach, stanowiska potrzebuje jednak dobre i średnio dobre. Uprawiany jest jak dotąd na Morawach bardzo sporadycznie, choć na pewno w najbliższej przyszłości możemy oczekiwać wzrost zainteresowania tą odmianą. Daje bowiem wina o niezmiernie ciekawym, intensywnym kolorze, prawie czarnoczerwonym, w bukiecie wino jest intensywne, korzenne, kabernetowego typu, bardzo interesujące. W smaku jest bardzo pełne, o wysokiej lepkości, z przyjemną zawartością tanin, zbliżone bardzo do win południowego typu. Czuć w nim aromaty korzenność, dojrzałe czarne porzeczki. Dogodne do długiego leżakowania oraz do szkolenia w beczkach barrique.

Rulandské Modré (syn. Burgundské modré, Roučí modré, Pinot noir, Pineau, Franc Pineau, Savagnin Noir, Morillon, Auvernat, Spätburgunder, Blauburgunder, Pinot Nero, Burgundac Crni, Nagyburgundi - w RCz obowiązkowa nazwa dla Pinot noir, PKO 1941)

Jedna z najbardziej cenionych odmian pochodząca z Francji. Prawdopodobnie na ziemie czeskie sprowadzone przez króla Karola IV z Burgundii w wieku XIV. Odmiana dosyć trudna w uprawie, ma bowiem tendecje do mutacji i praktycznie nigdzie na świecie nie osiąga jakości oryginalnych win burgundzkich. Analiza genowa wzkazuje na rodziców Pinot Meunier x Tramín. Wino jest przyjemne w smaku i bukiecie – smak przyjemnie cierpkawy, bukiet słabo korzenny, jako młode wino z bukietem po ostrężynach, kolor rubinowy. Wymaga dwu-trzy letniego dojrzewania w butelkach – uzyskuje smak i bukiet śliwkowy lub migdałowy. Kiedyś odmiana ta stanowiła ok. 50% uprawy odmian czerwonych, dzis ze względu na mniejsze plony ustępuje odmianom bardziej progresywnym. Od czasów Karola IV chyba najlepsze uprawiane jest w rejonie czeskim – Mělník, Roudnice nad Labem, w regionie morawskim najlepsze jest w podregionach Slovácko (Bzenec, okolica Uherské Hradiště) oraz podregionie wielkopawlowickim (Mutěnice, Velké Pavlovice, Velké Bílovice).

Svatovavřinecké (syn. Saint Laurent, Pinot Saint Laurent, Sanktlorenztraube, PKO 1941)

Odmiana o nieznanym pochodzeniu. Na Morawy dotarła prawdopodobnie drogą z Alzacji, przez Niemcy i Szwajcarię a dziś uprawiana prawie wyłacznie w Austrii, na Morawach, Słowacji i w Czechach. We Francji nie jest oficjalnie ewidencjonowana, w Niemczech tylko wyjątkowo na wymiarze ok. 100ha.W dobrych rocznikach daje wyśmienite wino, pełne, ekstrakcyjne, harmonijne, o kolorze ciemnoczerwonym z odcieniami fioletawymi, delikatnie cierpkawe, z poniekąd wyższą zawartością kwasów, co daje winu świeżość. Zawartość kwasów z czasem maleje (wino z dużym potencjałem dojrzewania), smak staje się delikatny, elegancki. Chluba wielu winiarzy zwłaszcza z regionu mutenickiego, wielkopawlowickiego i znojemskiego. Świetne po dojrzewaniu w beczkach typu barrique.

Zweigeltrebe (syn. Zweigelt Blau, Rotburger, PKO 1980)

Krzyżówka Frankovka x Svatovavřinecké. Pochodzi z Austrii (wyhodowana przez Prof. Zweigelta w stacji uszlachetniającej w Klostenneuburgu), gdzie występuje też pod nazwą Rotburger. Popularna odmiana ze względu na oporność na mróz i choroby pleśniowe. Daje wino harmonijne z wyższą zawartością tanin, co powoduje u młodych win pewną twardość, która z czasem zanika, wino staje się przyjemne, zharmonizowane. Swoim charakterem przypomina Svatovavřinecké.

Dla klubwina.pl opracował inż. Lech Małysz
© Czerwiec 2005

Przeczytaj relację z wyprawy na morawy »

Wypowiedz się na forum na temat tego artykułu »

 

©2005 klubwina.pl  -  klub@klubwina.pl